Հայ թատրոնի պատմությունը

 Նելլի Մխիթարյան

ԱՀՏ Լրագրության դասարան

Հայկական թատրոնը հարուստ պատմություն ունեցող արվեստի ճյուղ է, որը ձևավորվել է դեռ հնագույն ժամանակներից և շարունակում է զարգանալ մինչև այսօր։ Այն կարևոր դեր է խաղացել հայ ժողովրդի մշակութային կյանքում՝ նպաստելով ազգային ինքնության պահպանմանը, կրթությանն ու հասարակական մտածողության զարգացմանը։ Այն հունական և հռոմեական թատրոնների հետ միասին աշխարհի ամենահին թատրոնների շարքին է դասվում։

Հայ թատերական արվեստի սկիզբը կարելի է կապել հեթանոսական շրջանի ծեսերի և ներկայացումների հետ։ Դրանք կրոնական բնույթ ունեին և հաճախ ուղեկցվում էին երգ ու պարով։ Թատրոնի արմատները հասնում են նաև հին հայկական էպոսին, որը իր մեջ պարունակում էր դրամատիկական տարրեր։

Հայկական թատրոնն առաջացել է մ.թ.ա. I հազարամյակում՝ ստրկատիրական համայնական կարգերի ժամանակ Գիսանե և Անահիտ աստվածուհիներին նվիրված ծիսակատարություններից։ Հայկական պրոֆեսիոնալ թատրոնն առաջացել է հելլենիստական դարաշրջանի հայկական միապետություններում ողբերգությունից և ժողովրդական կատակերգությունից։

Հույն պատմաբան Պլուտարքոսի վկայությամբ մ.թ.ա. 69 թվականին Տիգրան Մեծ (Տիգրան Բ Մեծ) արքան պատմական Հայաստանի հարավային մայրաքաղաք Տիգրանակերտում կառուցել է Սիրիայի հելլենիստական ամֆիթատրոնների նման մի շինություն, որտեղ ներկայացումներ էին բեմադրվում։ Հայտնի է նաև, որ Տիգրանի որդի Արտավազդ Բ-ն (մ.թ.ա. 56-34 թթ, ով ողբերգություններ էր գրում Հայաստանի հյուսիսային մայրաքաղաք Արտաշատում (որին հռոմեացիները Հայաստանի Կարթագեն էին անվանում), ստեղծել է հելլենիստական ոճի թատրոն։ Պատմական աղբյուրների համաձայն այստեղ ելույթ է ունեցել ողբերգակ-կատակերգակ Յազոնի գլխավորությամբ մի թատերախումբ, իսկ մ.թ.ա. 53 թվականին բեմադրվել է Եվրիպիդեսի «Բաքոսուհիներ» ողբերգությունը։ Սկսած մ.թ.ա. 1-ին դարից բազմաթիվ պատմական փաստեր վկայում են հայկական բազմաժանր և բազմատեսակ պրոֆեսիոնալ թատրոնի գոյության մասին։ Օրինակ՝ Արմավիրում՝ հայկական հնագույն մայրաքաղաքում, գտել են հույն հեղինակների կամ Արտավազդ Բ-ի ողբերգություններից հատվածներ՝ գրված հունարեն լեզվով։

Հին հայկական թատրոնում զարգացել է նաև մնջախաղը։ 2-րդ դարից արդեն հայտնի է մնջախաղի հայ դերասանուհի Նազենիկը։ 2-3-րդ դարերում հայ ողբերգակ դերասանները (ձայնարկու գուսանները և ողբերգու գուսանները) խաղում էին հունական և հայկական ներկայացումներում, իսկ 4-րդ դարի կեսերից ներկայացումներ էին բեմադրվում Արշակ Բ թագավորի պալատում։

Միջնադարում թատերական ներկայացումները հիմնականում կրոնական թեմաներով էին՝ կապված եկեղեցական ծեսերի և ներկայացումների հետ։ Սակայն ժամանակի ընթացքում զարգացան նաև աշխարհիկ ներկայացումները։

Հայկական պրոֆեսիոնալ թատրոնի հիմնադրման հիմնական փուլը 19-րդ դարն է, երբ Խաչատուր Աբովյանի և Գաբրիել Սունդուկյանի ջանքերով սկսվեցին թատերական առաջին ներկայացումները։ Գաբրիել Սունդուկյանը համարվում է հայկական ռեալիստական թատրոնի հիմնադիրը, որի ստեղծագործությունները՝  <<Պեպո>>, <<Խաթաբալա>>, <<Էլի մեկ զոհ>>, մեծ ազդեցություն են ունեցել թատերական մշակույթի զարգացման վրա։

20-րդ դարում հայկական թատրոնը նոր շունչ ստացավ՝ դառնալով ավելի բազմաժանր։ Այս ժամանակաշրջանում հիմնադրվեցին Երևանի, Գյումրիի, Վանաձորի և այլ քաղաքների թատրոնները։

Հայկական թատրոնը ոչ միայն ժամանցի միջոց է, այլև ազգային արժեքների պահպանման և փոխանցման հարթակ։ Այն անդրադառնում է սոցիալական, քաղաքական, պատմական ու հոգեբանական թեմաներին՝ օգնելով հանրությանը վերանայել ու վերլուծել տարբեր իրադարձություններ։

Այսօր հայկական թատրոնը շարունակում է զարգանալ՝ նորարարական մոտեցումներով համադրելով դասական և ժամանակակից ժանրերը։ Այն ակտիվորեն մասնակցում է միջազգային թատերական փառատոների՝ ներկայացնելով հայ մշակույթը աշխարհին։

Հայկական թատրոնը պատմականորեն եղել և մնում է մշակութային ինքնության կարևոր բաղադրիչներից մեկը։ Այն ոչ միայն արվեստի ճյուղ է, այլև հայ ժողովրդի հոգևոր ժառանգության պահպանման միջոց, որը սերնդեսերունդ փոխանցում է արժեքներ, մտածելակերպ ու ազգային հոգևոր հարստություն։

Թեյը ոչ միայն հաճելի ըմպելիք է, այլև առողջության համար օգտակար միջոց

Նելլի Մխիթարյան

ԱՀՏ Լրագրության դասարան

Թեյն աշխարհի ամենահայտնի ու սիրված ըմպելիքներից մեկն է, որը ոչ միայն հաճույք է պատճառում, այլև ունի բազմաթիվ առողջարար հատկություններ։ Այն արտադրվում է տարբեր եղանակներով, ունի հարուստ պատմություն և տարբեր մշակույթներում յուրահատուկ նշանակություն։

Թեյի ծագումը վերագրվում է Չինաստանին, որտեղ այն հայտնի էր դեռևս 2700 թ. մ.թ.ա.։ Լեգենդի համաձայն՝ Չինաստանի կայսր Շեն Նունգը պատահաբար հայտնաբերել է թեյը, երբ մի քանի տերև ընկել են նրա եռացող ջրի մեջ։ Այդ պահից ի վեր թեյն արագորեն տարածվել է Ասիայի երկրներում, իսկ 17-րդ դարում հասել է Եվրոպա և դարձել առօրյա կենսակերպի անբաժան մասը։

Թեյի հիմնական տեսակներն են՝ սև, կանաչ, ուլուն, սպիտակ և դեղին թեյերը։

Թեյն ունի բազմաթիվ առողջարար ազդեցություններ․

Հակաօքսիդանտ ազդեցություն․հատկապես կանաչ թեյը պարունակում է շատ հակաօքսիդանտներ, որոնք օգնում են օրգանիզմին պայքարել ազատ ռադիկալների դեմ։

Սրտանոթային առողջություն․ թեյի կանոնավոր օգտագործումը կարող է նվազեցնել սրտանոթային հիվանդությունների ռիսկը։

Իմունիտետի ամրապնդում․թեյը պարունակում է վիտամիններ և հանքանյութեր, որոնք նպաստում են իմունային համակարգի ամրապնդմանը։

Հոգեկան հանգստություն․ թեյի մեջ պարունակվող L-թեանինը նպաստում է հանգստության և կենտրոնացվածության բարելավմանը։

Քաշի վերահսկում․ կանաչ թեյը կարող է արագացնել նյութափոխանակությունը և օգնել քաշի նվազեցմանը։

Թեյը ոչ միայն հաճելի ըմպելիք է, այլև առողջության համար օգտակար միջոց։ Այն բազմազան է՝ ըստ իր տեսակի, պատրաստման եղանակի և մշակույթի։ Թեյի սպառումը կարող է նպաստել ինչպես ֆիզիկական, այնպես էլ հոգեբանական առողջության բարելավմանը, դարձնելով այն կատարյալ ըմպելիք օրվա ցանկացած պահի համար։

Օդի ջերմաստիճանը կբարձրանա

 

Հիդրոօդերևութաբանության և մոնիթորինգի կենտրոնի տնօրենի տեղակալ Գագիկ Սուրենյանը «Ֆեյսբուք»-ի իր էջում հայտնում է, որ օդի ջերմաստիճանը մարտի 24-29-ին հանրապետության ողջ տարածքում մարտի 22-ի համեմատ աստիճանաբար կբարձրանա 11-15 աստիճանով։

Բարությունն ուժ ունի

 

Աննա Սահակյան

ԱՀՏ Լրագրության դասարան

Շատ ժամանակներ առաջ, փոքրիկ գյուղում ապրում էր մի աղջիկ՝ Մարին, ով միշտ փորձում էր ամեն կերպ օգնել ուրիշներին։ Նա ապրում էր հին, բայց գեղեցիկ տանը՝ իր ընտանիքի հետ։ Մարին առաձնանում էր իր բարությամբ ու հոգատարությամբ։ Երբ գյուղում որևէ մեկն օգնության կարիք ուներ՝ նա առաջինն էր, ով շտապում էր հասնել օգնության։ Մի օր Մարին գնում էր անտառի միջով, երբ հանդիպեց մի կոճղի վրա նստած տխուր արջի։ Արջը նրան ասաց․

-Ոչ մեկը չի ուզում ինձ հետ խաղալ։ Ես միայնակ եմ։ 

Մարին երկար չմտածեց ու մոտեցավ նրան։

-Արջուկ, մի՞թե ցանկանում ես ընկեր ունենալ, որպեսզի խաղաս։ Ես կարող եմ լինել քո ընկերը։ 

Արջը զարմացած նայեց նրան, բայց միաժամանակ զգաց, որ Մարին անկեղծ է։

-Բայց ես շատ մեծ եմ, իսկ դու շատ փոքր։ Ինչպե՞ս կարող ես ինձ օգնել։ 

Մարին ժպտաց ու ասաց.

-Բարությունն ուժ ունի, և փոքր քայլերը մեծ արդյունքներ են տալիս։ Երբեք մի մտածիր, որ անկարող ես, միայն կիսիր սերը, և աշխարհը կփոխվի։ 

Արջը սկսեց հավատալ Մարիին, և նրանք գնացին խաղալու։ Ժամանակի ընթացքում մարդիկ սկսեցին նկատել նրանց ընկերությունը և հասկանալ, որ բարությունը կարող է փոխել ամեն բան՝ ստեղծելով սիրո ու փոխօգնության շղթա։ Գյուղը սկսեց ավելի բարեսիրտ ու միասնական լինել։ Իսկ Մարին միշտ հիշեց, թե ինչպես մի փոքրիկ քայլով կարելի է վերակերտել ամբողջ աշխարհը։

Ինչպե՞ս մաստակը հայտնի դարձավ

Նելլի Մխիթարյան

ԱՀՏ Լրագրության դասարան


Դժվար է գտնել մեկին, ով կյանքում գոնե մեկ անգամ մաստակ չի ծամել։ Բայց ի՞նչն է այն դարձնում այդքան հայտնի։

Մաստակը մի քանի վայրկյանում թարմացնում է շնչառությունը, ուսանողների սիրելին է։ Քննության ժամանակ ծամելը օգնում է կենտրոնանալ, իսկ աշխատանքային ծանր օրերին՝ նվազեցնել լարվածությունը։

Բժիշկները խորհուրդ են տալիս առանց շաքարի մաստակ ծամել ուտելուց հետո, քանի որ այն մաքրում է ատամները և պաշտպանում քայքայումից։

Ծամել, փուչիկներ փչել, ընկերների հետ մրցել՝ ով ավելի մեծ մաստակի պղպջակ կստեղծի։ Այս փոքրիկ, բայց կախարդական հրուշակեղենային արտադրանքն արդեն տասնամյակներ ուրախացնում է մարդկանց։

Մաստակը պատահաբար հայտնագործվել է 19-րդ դարում, երբ Մեքսիկայի նախկին նախագահ Սանտա Աննան Ամերիկա բերեց ծառի խեժ՝ ռետինի փոխարեն վաճառելու համար։ Սակայն գյուտարար Թոմաս Ադամսը փորձեց պարզապես ծամել։ Երբ հասկացավ, որ հետաքրքիր է՝ ավելացրեց քաղցրացուցիչներ ու սկսեց վաճառել։ Այսպես էլ մաստակը դարձավ սուպերպոպուլյար։

Դպրոցներում բացակայություններն իսկական գլխացավանք են դարձել

Աննա Սահակյան

ԱՀՏ Լրագրության դասարան

Դպրոցներում բացակայություններն իսկական գլխացավանք են դարձել։ Գաղտնիք չէ, որ երեխաները հաճախ հիվանդանում են հատկապես սեզոնային վիրուսների կամ վարակների պատճառով։ Ճիշտ է, այս բացակայությունները կարող են բացասական ազդեցություն ունենալ նրանց կրթության վրա, քանի որ կարող դասերից հետ մնալ, բայց ծնողները բողոքում են և ասում, որ անգամ բժշկի թուղթը չի օգնում, քանի որ մեկ է` երեխայի բացակայությունը դնում են, և կիսամյակի վերջում, եթե երեխան շատ բացակայություն է ունենում, պետք է վերաքննության մնա։

Մոռացել եք իմ մասին, ես էլ մարդկանց նման հոգատարության կարիք ունեմ․ Օվկիանոսի նամակը

Նելլի Մխիթարյան

ԱՀՏ Լրագրության դասարան

Ողջո՛ւյն, ընկերս, ես եմ` օվկիանոսը, երբևէ կմտածեի՞ր, որ գրում եմ քեզ, ստիպված եմ, այո՛ ստիպված․․․ դուք` մարդիկ, մոռացել եք իմ մասին, ես էլ մարդկանց նման հոգատարության կարիք ունեմ։ Ես իմ ալիքներով փարվում եմ քեզ, խորը շունչ եմ առնում օդից ու նվիրում քեզ անձրևի թարմությունը։ Մտածի՛ր մի պահ, ի՞նչ կանեիք դուք առանց ինձ։ Մտածե՞լ ես, այդ պատճառով էլ ես հիմա լքված եմ, լքված ձեր կողմից, նրանց կողմից, ում այդքան սիրում ու վստահում եմ ու նրանց օգնությանը սպասում։ Դուք չեք նկատել իմ կարևորությունը, և չեք նկատում մինչ օրս։ Սակայն իմ սիրտը ցավում է, որովհետև դու մոռացել ես, որ ես նույնպես ապրում եմ, շնչում ու զգում։ Ես էլ քեզ նման ուզում եմ ապրել, ուղղակի ապրել, ոչ թե գոյատևել։ Իմ ջրերը օրեցօր ծանրանում են քո թողած հետքերով` պլաստիկ շշեր, թունավոր թափոններ, անխնա ձկնորսություն։ Իմ մեջ ապրում են միլիոնավոր ձկնատեսակներ, որոնց մեծ մասին մարդիկ նույնիսկ ծանոթ չեն, բայց ձկնորսության պատճառով այդ տեսակները տարեցտարի վերանում եմ։ Ես հետևում եմ դրան լուռ, ոչինչ ասել չկարողանալով, բայց այսօր` հիմա, ես տեսնում եմ, թե ինչպես իմ խորքերում երբեմնի կյանքով լեցուն տարածքները վերածվում են անապատների։

Կորալները կորցնում են իրենց գույնը, ձկները՝ իրենց տունը, իսկ ես՝ իմ խաղաղությունը։

Բայց դու դեռ կարող ես փոխել ամեն ինչ։ Արժանի եղիր իմ նվիրած կյանքին՝ պաշտպանի՛ր ջուրը,  ինչպես կպաշտպանեիր քեզ համար թանկ մի բան։ Հրաժարվի՛ր ավելորդ պլաստիկից, ընտրիր կայուն ու գիտակցված ուղիներ, մտածի՛՝ր իմ մասին այնպես, ինչպես ես եմ մտածում քո մասին։

Եթե ես մահանամ, աշխարհի շնչառությունը կդադարի, և քո սերունդները չեն տեսնի այն գեղեցկությունը, որ դու ես տեսել։ Իսկ ինչու՞ այս ամենը վերացման հասցնել, չէ՞ որ դու կարող ես հենց հիմա վեր կենալ և ամեն ինչ փոխել։ Դե, ո՞ւմ ես սպասում մա՛րդ, ամեն ինչ քո ձեռքերում է, և միայն դու, այո', միայն դու կարող ես ինձ փրկել։

Ես դեռ ապրում եմ, շնչում եմ, դեռ սպասում եմ, որ ինձ կլսես։ Մի՛ թող, որ իմ ալիքները դառնան վերջին շշունջը, որ երբևէ կլսես։

Իմ խորը ալիքներում դեռ պարի են բռնում հազարավոր ջրային արարածներ, և ես չեմ ուզում, որ նրանց երգը ընդմիշտ մարի։

Օվկիանոսը մի մեծ, անսահման տարածք է, որի մեջ ապրում են հազարավոր կենդանիներ, բույսեր, ձկներ։ Մի՞թե դու կթողնես, որ այդ ամենը վերանա ինչ-որ անուշադիր մարդկանց վատ վարքի պատճառով։ Եթե դու հոգ տանես իմ մասին, ես կշարունակեմ նվիրել քեզ իմ անհուն գեղեցկությունը, շնչելու թարմ օդն ու աշխարհի հավասարակշռությունը։ Մի՛ մոռացիր՝ ես քո կյանքի անբաժանելի մասն եմ։ Դու դա դեռ չես գիտակցում, բայց առանց ինձ կյանքը Երկիր մոլորակի վրա անհնար և անիմաստ կլինի։ Ես քեզ տվել եմ ամեն ինչ, ինչ ունեցել եմ, ինչն ինձ համար թանկ է եղել, ես տվել եմ քեզ առանց որևէ վայրկյան մտորելու, իսկ դու՞, դու պատրա՞ստ ես այդ ամենի որևէ մասը ինձ հետ վերադարձնել։ Ես քեզ տվել եմ ամեն ինչ՝ փոխարենը ոչինչ չպահանջելով։ Միայն հարգանք, զգուշություն և ջրերս մաքուր պահել եմ խնդրում, որը դու այդպես էլ չես կարողանում անել։ Բայց, չէ՞ որ կյանքում միշտ էլ երկրորդ հնարավորություն է տրվում ամենքին, սա էլ բացառություն չէ։ Ես ուզում եմ, որ դու հասկանաս վտանգը, դա է ամենակարևորը։ Հասկանաս ու փորձես ուղղել սխալներդ։

  Խնդրանքով, սիրով` օվկիանոս։

Ի՞նչ կլիներ, եթե մեկ օր առյուծ լինեի

Արամ Արևշատյան ԱՀՏ Լրագրության դասարան

Օրերից մեկ օր կուզեի առյուծ դառնալ։ Վերջապես կհասկանամ  կենդանիների լեզուն ու կտեսնեմ` մեզնից բամբասո՞ւմ են թե՞ ոչ, բայց համոզված եմ, որ տեսնելով առյուծին` հաստատ չեն բամբասի։ Կստուգեմ` առյո՞ւծն է ավելի արագավազ, թե՞ վագրը, բայց վագրի հետ կպայմանավորվեմ` եթե ես հաղթեմ, նա գնալու է մարդկանց մոտ և վախեցնի, որպեսզի տեսնեմ  մարդկանց վախը  կենդանիների աչքերով ինչպե՞ս է երևում, իսկ, եթե ես պարտվեմ` իմ որսի կտորը նրան կտամ։ Մի խոսքով, եթե ես առյուծ լինեմ` ամբողջ կենդանական աշխարհը քաոսի կվերածվի։