Նախկինում ի՞նչ տարբերակով են ստացել հայկական սուրման

Սոնա Լևոնյան

ԱՀՏ Լրագրության դասարան

Մարտի 14-ին Հայաստանի Պատմության թանգարանում տեղի ունեցավ «Հայ կնոջ շպարի գաղտնիքը․ Ծես, մահ, թե՞ կյանք» խորագրով բանախոսություն։ 

Ազգագրագետ, դիզայներ  Վահե Քոթանյանի փոխանցմամբ՝ շրթներկը և շպարի բոլոր պարագաներն ազդել են մարդու հոգեբանության վրա։ 

Շրթներկ բառը սերում է «pomada» բառից, որը թարգմանաբար նշանակում է խնձոր։

-Խնձոր, որովհետև շրթներկի նախահիմքը՝ քսուքային տարբերակով, կիրառվել է հենց խնձորի տեսքով։ Խնձորի խյուսը օտգագործվել է ոչ միայն որպես շրթներկ, այլ նաև որպես քսուք, որը կիրառվում էր մաշկի, ձեռքերի փափկեցման համար,- մանրամասնեց Վահե Քոթանյանը՝ ավելացնելով, որ շպարի նախատիպը ակտիվ գործածության մեջ է եղել Եգիպտոսում։ Օրինակ՝ Նեֆերտիտի թագուհու շպարի պարագաներում կարելի է նկատել շրթներկի բաղադրությունը։

-Օգտագործում էին բրոմ, որը, սակայն թունավոր նյութ էր, ինչը բացահայտվեց ավելի ուշ, քանի որ հնում գեղեցկանում էին՝ հաշվի չառնելով, որ դա իրենց կյանքից տարիներ է խլում։ Կիրառում էին նաև յոդ, կարմիր ջրիմուռ, միջատ, ձկան թեփուկներ, հինա և յուղեր,- նշեց ազգագրագետը։

Անդրադառնալով շրթներկի տեսակներին՝ Վահե Քոթանյանը խոսեց նաև մավրիտանական շրթներկի մասին․

-Այս շրթներկը վաճառվում է ամբողջ աշխարհում՝ հիմնականում հին շուկաներում։ Պատրաստման համար թրծած կավի մեջ օգտագործում են 3-ամսյա ժամկետով չորացված կակաչի թեփուկներն ու տերևները։ Մի զարմանալի հատկություն ունի  մավրիտանական շրթներկը․ չոր վիճակում այն չի գունավորում։ Միայն օգտագործելիս ջրով ցողում են այն և վրձնի օգնությամբ դնում շուրթերին։ Շրթներկի ամենամեծ հավաքածուն պատկանել է Սոֆի Լորենին, ով 200-300 հատ շրթներկ է ունեցել իր հարդարման սեղանին։ Այժմ այն պահվում է որպես թանգարանային նմուշ,-նշեց Վահե Քոթանյանը։

Խոսելով սուրմայի մասին՝ ազգագրագետը հայտնեց, որ  սուրմա ստացել են հետևյալ կերպ․  ցորենի հասկից պոկում էին իր հատիկը, այրում ծայրը և փորձում էին գիծ քաշել։ 

-Կա սուրմայի 3 տեսակ։ Հնդկական սուրման կոչվում է կաջալ։ Այն արտադրվում է բնական միջոցներով։ Երկրորդ տարբերակը հայկական սուրման է՝ դեղդիրը։ Դրա բաղադրության մեջ մտնում են խուրմայի կորիզ, ոչխարի ճարպ, նուշի յուղ,  խունկ։ Չոր այրումից հետո այս սուրման օգտագործում են որպես դեղամիջոց։ Երրորդ տեսակի սուրման ամենավտանգավորն է, քանի որ այն իր բաղադրության մեջ ունի կապար։ Այս սուրման պարունակում է ծանր մետաղներ, որոնք կարող են վտանգել մարդու առողջությունը,-եզրափակեց Վահե Քոթանյանը։

Նպատակն է` ներկայացնել մեր մշակույթը, իսկ մշակույթի միջոցով՝ նորաձևությունը․Դիզայներ

Սոնա Լևոնյան

ԱՀՏ Լրագրության դասարան

Օրերս Հայաստանի պատմության թանգարանը կազմակերպել էր պանելային քննարկում, որի ժամանակ ներկա մասնագետները բացահայտեցին հայ կնոջ հագուստի պատմությունը։ Քննարկման ընթացքում խոսվեց հայկական տարազի՝ տարիների ընթացքում փոխակերպման, դրա պատճառների, ինչպես նաև նորաձևության առանձնահատկությունների, հայկական մշակույթը նորաձևության միջոցով ներկայացնելու մասին։

Ազգագրագետ Վահե Քոթանյանը,խոսելով այն մասին, թե ինչպե՞ս են պատմական իրադարձությունները, հասարակական փոփոխությունները և քաղաքակրթական ազդեցությունները փոխել կնոջ հագուստը, ասաց, որ 1918 թվականը մեծ փոփոխության առիթ է հանդիսացել։ Բացի այդ, մեղավորը տղամարդիկ էին, քանի որ պատմականորեն նորաձևության մեջ միշտ փոփոխողը եղել է տղամարդը, որովհետև նորաձևությունը փոխվել է տղամարդկանց միջոցով։ Ազգագրագետի փոխանցմամբ՝ տղամարդիկ մեկնում էին արտերկիր սովորելու կամ առևտրական որոշակի ճանապարհորդությունների, և դա նպաստում էր, որ իրենք իրենց հետ բերեին եվրոպական կոստյումը։ 

Հայաստանի Նորաձևության Պալատի հիմնադիր, ծրագրերի ղեկավար, դիզայներ Էլեն Մանուկյանը շեշտեց, որ նորաձևության ամենամեծ առանձնահատկությունն այն չէ, որ միայն ասես, թե սա տարազ է, այլ ուսումնասիրես բոլոր մանրամասները և այդ դետալներն այնպես օգտագործես մեր առօրյա հագուստում, որ գրագետ ձևով ներկայացվի։

-Վերջին տարիներին դրսից բավականին հյուրեր ենք ունենում, և մեր նպատակն է՝  ներկայացնել մեր մշակույթը, իսկ մշակույթի միջոցով՝ նորաձևությունը։ Այսօր աշխարհին հետաքրքիր չէ սովորականը, այսօր բոլորը փնտրում են որևէ հետաքրքիր բան, իսկ մենք մեր մշակույթը, ցավոք, շատ քիչ ենք ներկայացնում նորաձևության միջոցով։ Այսօր նորաձևությունը շատ լավ միջոց է՝ խոսել երկրի մասին, բարձրաձայնել  մշակույթը, ունեցած ժառանգությունը։

Մարտի 8-ը կանանց միջազգային օրն է. ի՞նչ է այն խորհրդանշում

Աննա Սահակյան

ԱՀՏ Լրագրության դասարան

Մարտի 8-ը կանանց միջազգային օրն է։ Այս օրը խորհրդանշում է կանանց իրավունքների պաշտպանությունն ու նրանց հասարակական դերի կարևորումը։

Տոնն առաջացել է 20-րդ դարի սկզբին, երբ կանայք պայքարում էին իրենց իրավունքների համար։ Ժամանակի ընթացքում այն դարձավ գեղեցիկ և ջերմ տոն։ Մարտի 8-ը՝ որպես Կանանց միջազգային օր, նշվում է 1911-ից: ՄԱԿ-ի կողմից այդ օրը հայտարարված է որպես Կանանց իրավունքների պայքարի և միջազգային խաղաղության օր: Տոնի ակունքները հասնում են 1850-ական թվականներ, երբ կանայք քիչ էին վարձատրվում, աշխատում էին երկար և չունեին ընտրելու իրավունք։ 1857թ. Մարտին Նյու Յորքում աշխատավոր կանայք դուրս էին եկել ցույցի՝ պահանջելով տղամարդկանց հավասար աշխատանքային իրավունքներ, աշխատանքային օրվա կրճատում և աշխատանքային պայմանների բարելավում:

1908թ. մարտի 8-ին Նյու Յորքում Կանանց սոցիալ-դեմոկրատական կազմակերպության կոչով կրկին ցույց տեղի ունեցավ, որին 15 հազար կին մասնակցեց ոչ միայն աշխատանքային իրավունքի, այլև ընտրական իրավունքի պահանջով:

1909 թվականին Կանանց օրն առաջին անգամ նշվեց ԱՄՆ-ում։ 1909թ. ԱՄՆ-ի սոցիալիստական կուսակցությունը փետրվարի վերջին կիրակի օրը հայտարարեց կանանց ազգային տոն: 1910 թվականին Կոպենհագենում Սոցիալիստ կանանց միջազգային կոնֆերանսի ժամանակ գերմանական Սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցության ակտիվիստ Կլարա Ցետկինն առաջարկեց կանանց օրը նշել միջազգային մասշտաբով։ Այդպիսով օրը սկսեցին նշել նաև Ավստրիայում, Դանիայում, Գերմանիայում, Շվեյցարիայում՝ կազմակերպելով հանրահավաքներ։ 1917 թվականին Խորհրդային Ռուսաստանում կանայք ստացան քվեարկելու իրավունք։ 1920 թվականին ԱՄՆ-ում սպիտակամորթ կանայք ստացան քվեարկելու իրավունք։ Ավելի ուշ որոշվեց Կանանց միջազգային օր սահմանել մարտի 8-ը, իսկ ՄԱԿ-ը այն առաջին անգամ նշեց 1975 թվականին։ Կանանց միջազգային օրվա գույներն են մանուշակագույնը, կանաչն ու սպիտակը։ Մանուշակագույնը խորհրդանշում է արդարություն և արժանապատվություն։ Կանաչը խորհրդանշում է հույս։ Սպիտակը խորհրդանշում է մաքրություն։

Հայաստանում նշվում է նաև Ապրիլի 7-ը՝ որպես մայրության և գեղեցկության օր։ Ըստ Հայ առաքելական եկեղեցու տոնացույցի՝ ապրիլի 7-ը Սուրբ Աստվածածնի Ավետման օրն է։ 1995 թ.–ից ապրիլի 7-ը ներառվել է Հայաստանի ազգային տոնացույցում։

Տարիներ առաջ այս օրերը նշում էին համեստ ձևով․ հիմանականում ծաղիկներ էին նվիրում և ընտանիքով միասին անցկացնում օրը։ Իսկ հիմա մարդիկ հաճախ նվերներ են գնում, կազմակերպում տոնական հավաքներ և իրենց սերն ու հարգանքն են արտահայտում կանաց։

Եթե Մարտի 8-ին կամ Ապրիլի 7-ին ինձ նվեր տային՝ կցանկանայի, որ այն լիներ գրքի կամ ծաղկի տեսքով։

Տոնական օրերին անպայման մայրիկին և տատիկիս գեղեցիկ ծաղիկներ եմ նվիրեմ ու ասում, թե որքան եմ սիրում և գնահատում նրանց։